W niektórych przypadkach zobowiązanie dłużnika wobec wierzyciela polega na tym, że dłużnik może spełnić jedno z kilku świadczeń (art. 365 Kodeks cywilnego – k.c.). Taka forma zobowiązania ma nazwę zobowiązanie przemienne. W przypadku zobowiązania przemiennego zwykle wybór tego, jakie świadczenie ma spełnić należy do dłużnika, chyba, że z treści czynności prawnej (umowy), z ustawy lub z okoliczności wynika, że prawo do wyboru tego, jakie świadczenie ma zostać spełnione ma wierzyciel lub osoba trzecia.

Przykładem zobowiązania przemiennego, które wynika z ustawy jest np. art. 363 § 1 k.c., zgodnie z którym naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Jednak gdyby przywrócenie stanu poprzedniego było niemożliwe albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do świadczenia w pieniądzu.

Dowiedz się: Bezskuteczność egzekucji – czy to koniec sprawy?

Wyboru tego, jakie ze świadczeń przemiennych ma zostać spełnione dokonuje się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Jeżeli to dłużnik jest uprawniony do wyboru tego, jakie ze świadczeń ma spełnić może on dokonać wyboru świadczenia poprzez jego spełnienie (art. 365 § 2 k.c.), np. poprzez zapłatę kwoty stanowiącej równowartości jakiejś rzeczy, zamiast jej zwrot w naturze wierzycielowi.